چکيده :

توسعه روزافزون علوم منابع طبیعی و محیط زیست در سطح دنیا ، ایجاد شاخه های نوینی از علوم و صنایع مربوط را در پی داشته که هر یک به نوبه خود قابلیت اثرپذیری از بوم سازه طبیعی را دارا هستند . دانش اکوتوریسم یا گردشگری طبیعت به عنوان یکی از پرجاذبه ترین و در عین حال پرمنفعت ترین علوم وابسته به منابع طبیعی و محیط زیست تلقی می شود که هنوز در ایران به طور جدی بدان پرداخته نشده است .

وجود منابع طبیعی منحصر به فرد در ایران ، اقلیم های گوناگون ، اختلاف درجه حرارت و بارندگی و ... شرایطی بسیار مناسب را برای توسعه صنعت اکوتوریسم در کشور مهیا نموده است . امری مهم که تحقق و گسترش آن براساس موازین علمی و استانداردهای جهانی نه تنها می تواند بهبود کیفیت منابع طبیعی موجود و جلوگیری از نابودی آن را به همراه داشته باشد ، بلکه بر توسعه اقتصادی و اجتماعی جوامع محلی و بومی که بخش جدایی ناپذیر از عرصه های منابع طبیعی را تشکیل می دهند نیز بسیار تاثیر گذار خواهد بود .




واژگان كليدي :


گردشگري طبيعت ، منابع طبيعي ، محيط زيست ، جوامع محلي ، توسعه اقتصادي و اجتماعي

مقدمه :

در مبحث گردشگری ( توریسم ) جاذبه ها و جلوه های طبیعی از ارزشی دوچندان برخوردارند و از این جهت یکی از مهمترین اشکال آن اکوتوریسم ( گردشگری طبیعی ) را شکل می دهند .

گروه بزرگی از گردشگران جهان را می دهند که تنها برای دیدار از مناطق طبیعی نامسکونی و دست نخورده جهان سفر می کنند و به تماشای گیاهان و پرندگان و ماهی ها و دیگر جانوران می پردازند . به این گونه از گردشگران که در اصل به دیدار از زیست بوم و طبیعت می پردازند ، نام اکوتوریست یا بوم گرد داده شده است .

اصلی ترین فعالیت توریسم بر پایه طبیعت می باشد که بنا به تعریف سفری است مسئولانه به مناطقی طبیعی که حافظ محیط زیست بوده و باعث بهبود کیفیت زندگی مردم محلی گردد . اکوتوریسم حداقل آسیب را به طبیعت و فرهنگ منطقه وارد می کند .

اهمیت توسعه اکوتوریسم زمانی نمایان می شود که بدانیم متوسط سفر 50 درصد اکوتوریست های جهان بین 8 تا 14 روز است و براساس آمارها هر اکوتوریست به طور متوسط بین یک هزار تا یک هزار و 500 دلار درآمد ارزی به ارمغان می آورد اگر این آمار با آمار و حجم بالای توانمندی های اکوتوریستی ایران سنجیده شود ، آن گاه پی می بریم که ایران قادر است تا چه مقدار ارز از طریق توسعه اکوتوریسم عاید کشور کند به این ترتیب این پرسش هنوز باقی است که مواجه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری با اکوتوریسم چگونه خواهد بود ؟ بویژه آن که انبوه بناهای تاریخی تا حد زیادی بر گونه های دیگر گردشگری سایه افکنده است . یادمان نرود اکوتوریسم در صورت برنامه ریزی صحیح ، یک کاربری سازگار با طبیعت است که از لحاظ اقتصادی می تواند تأثیر مثبتی بر زندگی جوامع بومی داشته باشد . این در حالی است که طبق ارزیابی ها و آمارهای موجود هنوز این شاخه از توریسم در ایران به رشد مطلوب و بایسته خود نرسیده و در این راه تبلیغات خوبی نیز وجود ندارد .

کشور پهناور ما ، با ویژگی های طبیعی خاص برای شیفتگان اکوتوریسم منطقه بسیار مستعد در زمینه جذب گردشگران طبیعی در سطح بین المللی به شمار می آید . باید توجه داشته باشیم که نعمت اکوتوریسم علاوه بر پدید آوردن هزاران شغل تازه ، بهره برداری ناپایدار از عرصه های منابع طبیعی کشور را ، به بهره برداری پایدار از منابع مزبور تبدیل می کند .




مفهوم اکوتوريسم :

اکوتوریسم یا گردشگری طبیعت نوعی توریسم طبیعی و پایدار است که با مشارکت گردانندگان بومی و بهره گیری از پتانسیل های طبیعی گردشگری میسر می شود .

WTO یا سازمان جهانی گردشگری ، اکوتوریسم را به صورت زیر تعریف می کند : نوعی از گردشگری که در آن مسافرت به مناطق طبیعی ( که به نسبت بدون آسیب مانده) با اهداف مطالعاتی و بهره بصری از مناظر و رستنی های طبیعی و حیات وحش و با توجه به جنبه های فرهنگی هم در گذشته و هم در حال صورت می پذیرد .

اکوتوریسم در ادبیات فارسی طبیعت گردی نامیده می شود و شامل چشم اندازها و مناظر زیبای طبیعت مانند : سواحل ، دریاچه ها ، تالابها ، بیشه زار ها و مکانهای سرسبز و خرم ، گیاهان وحشی ، جنگلها و پارکهای ملی ، نواحی گردشگاهی ، مناطق کوهستانی و ییلاقی ، امکانات بالقوه ورزشی و تفریحی مانند : غارپیمایی ، کوه پیمایی ، پیاده روی در طبیعت ، غواصی ، قایقرانی ، ماهیگیری و ... می باشد.




















برخی از نامهای مترادف برای واژه اکوتوريسم عبارتند از :

1- گردشگری دوست داران محیط زیست

2- گردشگری طبیعت

3- گردشگری سبز

4- گردشگری علمی ، تجربی

5- گردشگری کلبه های روستایی

6- گردشگری حیات وحش

7- گردشگری مناطق غیر مسکون

8- گردشگری سیاحتی ، اکتشافی

9- گردشگری در مناطق سخت گذر

10- گردشگری پر مخاطره

از هنگامی که Thomas cook نخستین شرکت توریستی را در جهان در سال 1841 میلادی تاسیس کرد ، تاکنون بسیاری از مردم دنیا از فرصت های گردشگری به صورت روز افزون استقبال کرده اند . امروزه حدود 1/6 میلیارد نفر از همه فرهنگ ها ، نژادها و همه نوع سلیقه ها جهت استفاده از انواع گونه های توریسم یا گردشگری سالیانه بیش از دو تریلیون دلار خرج می کنند . در مقیاس جهانی بهره گیری از اکوتوریسم در حال رشد است چرا که جذابیتی بین المللی و فراملی حساب می شود .

همان گونه که سیاست های اجرایی موجود می تواند بر توانایی های ما در گردشگری موثر باشد ( یا آن را کاهش دهد ) ، توریسم منطقه ای به طور قابل توجهی تحت تأثیر سیاست های دولتی استوار است .

در سطوح کلان ، اکوتوریسم پایدار دو بخش بسیار مهم را به همراه خواهد داشت :

1- ارتقا و افزایش حفاظت از اکوسیستم ( بوم سازه ) طبیعی

2- حمایت از اقتصاد بومی و محلی









ويژگی های اکوتوريسم :

جاذبه های طبیعی هیچگاه تکراری نیست ، زیرا با رفتن به سفرهایی با قصد دیدار از طبیعت بیشتر در راستای اهدافی است که مهم ترین آنها تغییر آب و هوا ، تفریح ، استراحت ، رفع خستگی ، کسب آرامش روحی و تجدید نیرو برای کار مجدد است . طبیعت گرد ها بنابر انگیزه سفر خود دو گروه سنی را شامل می شوند :

الف ) گروهی که از طبیعت گردی به دنبال ماجراجویی ، دیدار از سرزمینهای بکر و فعالیت ورزشی هستند و کم تر از 40 سال دارند .

ب ) گروهی که با هدف لذت بردن از طبیعت ، تفریح و سرگرمی و دیدار از حیات وحش به مسافرت می روند و در محدوده سنی 35 تا 54 سال قرار دارند .

به هر حال ویژگی های اکوتوریسم شامل موارد زیر است :

1- مشارکت در حفاظت از تنوع زیستی

2- کمک به رفاه اجتماعی جوامع بومی

3- تجربه آموزشی

4- مسئولیت پذیری گردشگران

5- قابلیت اداره شدن به وسیله موسسات و شرکت ها و گروههای کوچک

6- کمترین نیاز به استفاده از انرژی های تجدید ناپذیر

7- تأکید بر مالکیت بومی و ایجاد فرصتهای شغلی















اکوتوريسم در جهان

براساس برآورد WTO در حالى‌که رشد عمومى صنعت توريسم براى نخستين دهه در پيش‌رو )۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰( بين ۳/۴ تا حداکثر ۷/۶ درصد پيش‌بينى مى‌شود. يافته‌هاى موجود بيانگر آن است که بيشترين قسمت از اين رشد در بخش اکوتوريسم به وقوع پيوسته و به‌طور کلى رشد اين بخش بين ۱۰ تا ۳۰ درصد خواهد بود.

به اين ترتيب انتظار مى‌رود تا يک دهه ديگر شمار طبيعت گردان که اکنون هفت درصد از کل مسافران جهان را شامل مى‌شود. به بيش از بيست درصد برسد .

دسته‌بندى مورد اتکاء در پژوهش مذکور اکوتوريسم را آن بخش از سفرهائى که به‌منظور لذت بردن از حضور در طبيعت و نيز ديدار از جاذبه‌هاى آن انجام مى‌شود تعريف کرده است اين تعريف در وجه عام خود جامع نبوده و بخش‌هاى مهمى همچون توريسم ورزشي، توريسم کوچ، روستاگردى و... را در برنمى‌گيرد. قطعاً با افزودن اين بخش‌ها به دسته‌بندى فوق، سهم اکوتوريسم در صنعت توريسم دهه آينده جهان بسيار افزون‌تر شده و براساس برخى برآوردهاى ديگر )از جمله آنچه که Fillion در سال ۱۹۹۴ انجام داده است )حتى از ۵۰ درصد کل سفرهائى که در جهان انجام مى‌شود نيز فراتر خواهد رفت.
















نيم‌رخ بازار اکوتوريسم

برآوردهاى) TES جامعه اکوتوريسم (The Ecotourism societyنشان مى‌دهد طبيعت‌گردان بسته به انگيزه خود دو گروه سنى را شامل مى‌شوند. گروهى که از طبيعت‌گردى به دنبال ماجراجوئى ديدار از سرزمين‌هاى بکر و نيز توريسم ورزشى هستند اغلب در مقطع سنى کمتر از ۴۰ سال بوده و پيشينه شمار آنها در محدوده سنى ۱۹ تا ۳۵ سال قرار دارد. اما گروهى که با هدف لذت بردن از طبيعت و ديدار از حيات وحش و ... به اکوتوريسم مى‌پردازند در محدوده سنى ۳۵ تا ۵۴ قرار دارند )بايد توجه داشت که اين بررسي، اکوتوريست‌هاى بين‌المللى را مدنظر دارد و طبيعت‌گردان در مقياس ملى و محلى به‌طور کلى محدوده سنى وسيع‌ترى را در برمى‌گيرند(.

اکوتوريست‌ها ترکيب جنبى خاصى ندارند و اغلب نسبت جنبى آنها ۵۰ به ۵۰ است )اما قاعدتاً انتظار مى‌رود با توجه به برخى محدوديت‌ها که براى طبيعت‌گردان زن در ايران وجود دارد اين نسبت تا حدود به نفع مردان تغيير کند).

بررسى‌هاى TES همچنين بياگر آن است که بيش از ۸۰ درصد طبيعت‌گردان بين‌المللى داراى تحصيلات عاليه هستند. اين شمار براى طبيعت‌گردان علاقه‌مند به لمس طبيعت و نيز ديدار از جاذبه‌هاى آن (به‌طور عمده افرادى که براى تغيير حال و هواى زندگى شخصى دست به طبيعت‌گردى مى‌زنند) نزديک به صددرصد است. اما طبيعت‌گردان ماجراجو با توجه به آنکه عموماً جوان مى‌باشند غالباً دانشجو و يا حتى محصلان دبيرستانى هستند.

برآوردها همچنين نشان مى‌دهد بيشترين گروه از طبيعت‌گردان (حدود ۶۰ درصد( سفرهاى گروهى را ترجيح مى‌دهند. ۱۵ درصد نيز علاقه‌مند به سفرهاى خانوادگى بوده و ۱۳ درصد نيز اغلب سفرهاى خود را به تنهائى انجام مى‌دهند .

متوسط زمان سفر حدود ۵۰ درصد طبيعت‌گردان بين ۸ تا ۱۴ روز است. بسته به نوع سفر اين رقم تغيير مى‌کند. اغلب تورهاى شکار در مقياس بين‌المللى براى مدت بيش از ۲۰ روز برنامه‌ريزى مى‌شوند و نيز تورهاى ماجراجويانه به ۳۰ روز نزديک مى‌شود با اين وجود سفرهائى که در مقياس محلى صورت مى‌گيرد. در مدت زمانى بسيار کوتاه‌تر انجام مى‌شود. اما اين نکته قابل توجه است که به‌طور معمول زمان سفر براى طبيعت‌گردان طولانى‌تر از زمان سفر براى علاقه‌مندان به جاذبه‌هاى تاريخي، فرهنگى و يا تجارى است. حتى سفرهاى تفريحى نيز در مقياس زمانى کوتاه‌ترى نسبت به طبيعت‌گردى انجام مى‌شوند. که اين نکته نقش بسيار مهمى در تحليل بازار اکوتوريسم دارد.

بررسى‌هائى که درباره اکوتوريسم در آمريکاى شمالى انجام شده است نشان مى‌دهد طبيعت‌گردان در هر سفر خود معادل هزار تا هزار و پانصد دلار پول خرج مى‌کنند. اين ميزان مبين مقدار هزينه‌اى است که يک طبيعت‌گرد صرفاً به‌عنوان مخارج سفر خود محتمل مى‌شود و طبيعت‌گردان بين‌المللى با توجه به علاقه‌مندى به خريد سوغات تاکسيدرمى حيوانات و پرندگان شکار شده پرداخت هزينه اضافى براى تهيه پوشاک و غذاهاى محلى و ... خيلى بيشتر پول خرج مى‌کنند به هر رو اين قطعيت وجود دارد که طبيعت‌گردان بيشتر از ديگر گروه‌هاى مسافران پول خرج مى‌کنند .

بررسى مقاصد سفر در کنادا و آمريکاى شمالى بيانگر آن است که طبيعت‌گردان به‌طور عمده شامل سه گروه هستند:

1- بيابانگردان.

2- علاقه‌مندان به ديدار از حيات وحش.

3- علاقه‌مندان به سفرهاى گروهى با درشکه، اسب و يا دوچرخه

بديهى است که اين دسته‌بندى صرفاً بر جغرافياى طبيعى منطقه فوق‌الذکر منطبق است. منابع اکوتوريسم هر منطقه را طبيعت آن عرضه مى‌کند و در مناطقى همچون کشور ما که برخوردار از طيف کامل چشم‌اندازهاى متنوع اقليمى و شيوه‌هاى معيشتى منطبق با اين شرايط اقليمى است، دسته‌بندى مقاصد طبيعت‌گردى بسيار متفاوت با موارد پيش گفته خواهد بود. همچنين قابل ذکر است که در دسته‌بندى فوق توريسم ورزشى (اعم از ورزش‌هاى زمستاني، ورزش‌هاى آبى و (... و نيز توريسم شکار طبيعت درمانى مورد توجه قرار نگرفته است زيرا شمار شکارگاه‌ها و نيز چشمه‌هاى آب گرم و ... در آمريکاى شمالى به‌حدى نيست که بتواند به‌عنوان يکى از ارکان عمده اکوتوريسم منطقه محسوب شود هرچند که ممکن است داراى سهم خاص خود در بازار توريسم باشد.

گفتنى است که TES در يک دسته‌بندى ديگر طبيعت‌گردان را به‌طور کلى به دو دسته تقسيم کرده است.

1- آنها که مى‌خواهند از لذت ديدار طبيعت و حضور در آن بهره‌مند شوند

2- علاقه‌مندان به تجربه مکان‌ها و حال و هواهاى تازه.








اکوتوريسم در ايران

مجموعه گسترده‌اى از منابع پراکنده ثبت نشده و در بسيارى موارد رو به قهقرا داشته‌هاى اکوتوريسم ايران را شکل مى‌دهد. اين داشته‌ها طيف متنوعى از چشم‌اندازهاى جغرافيائى و آثار و ذخاير طبيعى را شامل مى‌شود.

بررسى جغرافيائى طبيعى ايران و نيز امکان سنجى هر کدام از جاذبه‌هاى اکوتوريستى قابل سرمايه‌گذارى در کشور ما بيانگر آن است که اکوتوريسم در ايران يک منبع اقتصادى کم‌نظير خاص بسيار مستعد و البته رها شده به حال خود است.

قطعاً موقعيت اکوتوريستى ايران در وهله نخست ناشى از شرايط توپوگرافيکى آن در جوار منطقه و پرفشار جنب حاره است به‌طور معمول انتظار مى‌رود کشورهائى که در اين حوزه پرفشار قرار دارند برخوردار از اقليم خشک و نيمه‌خشک و چشم‌انداز زيستى ناشى از اين پديده اقليمى باشند. اما مجموعه‌اى از عوامل تکتونيکى که شامل مجموعه‌اى از چين‌خوردگى‌هاى دوران‌هاى اول و دوم و سوم زمين‌شناسى است موجب شده است ايران به يکى از بلندترين فلات‌هاى دنيا تبديل شود. در نتيجه عامل ارتفاع به‌شدت در تقابل با عامل عرض جغرافيائى عمل کرده و موجب شده است وضعيت طبيعى ايران تفاوت‌هاى بسيارى با موقعيت جغرافيائى آن در کره زمين داشته باشد. دو رشته کوه مرتفع و وسيع البرز و زاگرس با دارا بودن بيش از ۳۰ قله مرتفع‌تر از بلندترين قله‌هاى اروپا و آمريکا در دل يک منطقه خشک و بيابانى مجموعه‌اى از چشم‌اندازهاى کوهستانى و جنگلى با شرايط اقليمى معتدل و حتى همراه با يخچال‌هاى دائمى ايجاد کرده‌اند.

اين تنوع جغرافيائى زمين زيست گونه‌هاى بسيار متفاوت گياهى و جانورى را در ايران فراهم کرده است آنچنانکه ايران يکى از پنج کشور بهره‌مند از تنوع زيستى کامل )داشتن چهار فصل و زيست‌گونه‌هاى اصلى گياهى و جانوري( در جهان به شمار مى‌آيد. جزء آن، وجود بزرگ‌ترين درياچه جهان در شمال کشور خط ساحلى هزار و دويست کيلومترى با خليج فارس وجود ۵۰ درياچه در داخل کشور که از ميان آنها هيجده درياچه به‌عنوان يکى از ۵۹ ذخاير زيستى کره زمين شناخته شده است. جنگل‌هاى انبوه شمال غرب مازندران آخرين بازمانده اينگونه جنگل در جهان بوده و از اين نظر جنگل‌هائى باستانى به‌شمار مى‌آيند. بيابان‌هائى وسيع که در آنها اغلب مؤلفه‌هاى بيابانى از قبيل وزش بادها حجم ماسه‌هاى روان بيشينه گرماى هوا در بالاترين حد ثبت شده مناطق بيابانى جهان هستند و نيز طيف متنوعى از آداب و رسوم و شيوه‌هاى معيشتى چندهزارساله منطبق با شرايط اقليمى است.از آن جمله معيشت کوچ‌نشيني، از ديگر داشته‌هاى اکوتوريسم در ايران به‌شمار مى‌آيد. ديگر بار تأکيد مى‌شود قرار داشتن ايران در شمار پنج کشور نخست بهره‌مند از بيشترين تنوع اقليمى در جهان به معناى آن است که در ايران زمينه براى هرگونه سرمايه‌گذارى اکوتوريستى فراهم است و به‌ويژه در قطب‌هاى اکوتوريستى کشور منابع مورد اتکاء آنچنان در دسترس قرار دارند که اغلب حتى نيازى به مضاعف‌سازى جاذبه‌ها وجود ندارد و صرف‌نظر از مسائلى همچون محدوديت بازار توريسم فرهنگى و نبود زمينه اجتماعى گسترش توريسم تفريحى در ايران از اين نظر نيز توان بالقوه اکوتوريسم ايران بسيار افزون‌تر از ديگر بخش‌هاى توريسم است.

























فرهنگ طبيعت گردی :

به هر حال در یک دهه اخیر مضامین گردشگری ، گردشگری در طبیعت ، اکوتوریسم، طبیعت گردی و چندین مضمون مشابه دیگر در ادبیات مربوط به توسعه کشور به شدت رواج یافته و برای آن نقش و اهمیت ویژه ای منظور گردیده است و انصافاً کارهای مناسب و مطلوبی نیز در این زمینه ضرورت گرفته ، یا در دست انجام است ، اما این تنها یک روی سکه است ، روی دیگر سکه جدا از آن بلایای هولناکی که امروز به سبب سوداگری ارضی ، عدم حفاظت از منابع طبیعی ، اجرای طرح های ناسازگار با طبیعت ، عرصه های مناسب گردشگری را تهدید می کند و شواهد آن را در کلاردشت میانکاله ، مناطق جنگلی و ساحلی و بسیاری دیگر از نقاط به وفور و به وضوح می توان دید ، به چگونگی رفتار گردشگران ، یا طبیعت یا فرهنگ طبیعت گردی ما برمی گردد . معمولاً وقتی سخن از گردشگری در طبیعت به میان می آید ما به راحتی از پیوند های عمیق چند هزار ساله مردم با طبیعت یاد می کنیم ، از عشق و علاقه آنها به گل و گیاه ، از احترام آنها به آب و خاک ، از آناهیتا که الهه آب است ، از درختان مقدس و باورهای ما به تقدس آن ها ، از اشتیاق برای رفتن به باغ و راغ ، از ردپای طبیعت در آثار و ادبیات مکتوب اعم از نثر و نظم ، از سابقه و پیشکسوتی ما در ساخت پردیس ها و باغ های ایرانی ، از الهام گرفتن ما از طبیعت در طرح نقش و نگار صنایع دستی یا خلق گل و گیاه بر تار و پود فرش های ایرانی یاد می کنیم و برای همه این شواهد و مثال های زیادی نیز داریم اما آیا واقعاً چنین مواردی امروز هم مصداق گذشته را دارد ؟

اگر به شمال برویم کافی است نگاهی به ساحل دریا بیندازیم . آن وقت خواهیم دید جدا از آن هزاران نفری که هر ساله در راه تفریح و تفرج و طبیعت گردی در تصادفات جاده ای جان می بازند یا آن صدها نفری که در یک فصل تابستان به هنگام شنا در دریا غرق می شوند چگونه پر نشاط ترین عرصه های ساحلی با انواع و اقسام زباله و نخاله و آشغال به گند و آلودگی کشیده شده اند . در پارک جنگلی نور یا سی سنگان یا پارک جنگلی میرزا کوچک خان آمل گردشی کنید تا دریابید گردشگران ما با طبیعت چگونه رفتار می کنند . به تالاب بین المللی انزلی نظری بیندازیم تا دریابیم چگونه نیلوفرهای آبی آن به یغما می رود بدون آنکه بهره ای از آن برده شود اگر به جنوب می روید سری به کوه « گنو » بزنید ، جایی که به حق ذخیره گاه کره مسکون لقب گرفته است . بهشتی در کنار شهر بندر عباس که موزه ای زنده از گیاهان و حیات وحش است . عرصه ای که در آن زیتون وارس را در کنار سُمر و کهور و گیاهان گرمسیری می توان دید و کل و بز و جبیر را در جوار هم یک جا و در روی یک کوه می توان مشاهده نمود ، جایی که در هر پیچ جاده آن لطیف تر شدن هوا را می توان حس کرد و در ارتفاعات آن ، در شب های تابستانی بندر عباس ، بدون رواندازی مناسب ، در فضای باز نمی توان خفت . در چنین بهشتی در اطراف کمپ های سیاحتی و اطراق گاهها و حتی سراسر مسیر ، علی الرغم وجود ده ها سطل آشغال می توان تلی از زباله از هر نوع و رقم را دید که بیننده از دیدن آن شرم می کند چه رسد به آن که بخواهد آن را بر روی کاغذ توصیف کند . آیا سزاوار کمپی که برای استراحت و آسایش گردشگران ساخته و پرداخته شده است این است که نیمکت های آن شکسته شود . آلاچیق آن ویران گردد . شیشه های سرویس بهداشتی آن خرد شود و در و پنجره آن به یغما برده شود ، آیا پاداش خوب بودن ، زیبا بودن ، و لذت بخشیدن ، نابودی و مرگ است ؟

واقعیت این است که تشکیلات مسئول ، در کنار فعالیت های گسترده ای که برای توسعه گردشگری یا طبیعت گردی می کنند می باید ده ها برابر بیشتر از آن در جهت مدیریت مناطق ، جلب مشارکت مردم و توسعه و ارتقاء فرهنگ گردشگری و ترویج آن همت گمارند وگرنه ، اگر چنین روندی از بهره برداری از منابع و مواهب طبیعی در جهت طبیعت گردی ادامه یابد نه تنها امیدی به توسعه پایدار نباید داشت بلکه آرزوی پایداری و ماندگاری این منابع نیز خالی بیش نخواهد بود .

بدون تردید در این رهگذر مدیریت های مسئول در تشکیلات منابع طبیعی ، محیط زیست و گردشگری راهی سخت و طولانی را پیش رو دارند . به نظر می رسد که در مرحله نخست این راه ، جامع نگری ، توانمند سازی تشکیلات ، تدوین و اجرای مقررات و ترویج و بسط فرهنگ گردشگری ، جلب مشارکت مردم و توانمند سازی جوامع محلی از الزامات اجتناب ناپذیر است .











راهکارهای عملی اکوتوريسم پايدار :

پیشنهادهای زیر می تواند ما را در اکوتوریسم پایدار یاری نماید :

1- افزایش همکاری بین المللی ، سرمایه گذاری مستقیم خارجی و همکاری با بخش های خصوصی و عمومی در تمام سطوح

2- برنامه های توسعه ، شامل برنامه های آموزشی و تربیتی که مردم را به شرکت کردن در گردشگری طبیعت تشویق می کند و جوامع بومی و محلی را برای توسعه و بهره برداری مناسب از اکوتوریسم توانا می سازد . همچنین مشارکت سرمایه گذاران را برای توسعه گردشگری و حفاظت میراث طبیعی به منظور توسعه حفاظت از محیط زیست ، منابع طبیعی و میراث فرهنگی افزایش می دهد.

3- فراهم کردن کمک های تکنیکی برای کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال انتقال برای حمایت از توسعه تجارت گردشگری پایدار و سرمایه گذاری برای برنامه های آگاهی رسانی زیست محیطی برای پیشرفت گردشگری بومی و ایجاد تحریک لازم برای پیش قدم شدن افراد و گروه ها در توسعه این بخش .

4- کمک به جوامع میزبان جهت سازمان دهی و مدیریت بازدیدها جهت جاذبه های توریستی شان در جهت فراهم کردن حداکثر سود در حالی که اطمینان بدهد کمترین اثرات منفی بر روی محیط زیست و سنت ها و فرهنگ بومی ایجاد نخواهد شد که این مهم می تواند با حمایت سازمان جهانی گردشگری (WTO ) و سایر ارگان های وابسته همراه باشد .

5- بهبود تنوع زیستی ، فعالیت های اقتصادی و ... که شامل تسهیلات دستیابی به اطلاعات و مشارکت در پیدایش تشکیلات آن به ویژه در سطوح کوچک و متوسط است .












نتيجه گيری :

گردشگری مبتنی بر طبیعت بخش به سرعت رشد یابنده ای در نظام بازار جهانی گردشگری می باشد. مکانهای هدف این نوع از گردشگری ، عمدتاً پارکهای ملی ، ذخیره گاههای حیات وحش ، سیماهای طبیعی جذاب و تماشایی و مناطق بکر و دست نخورده می باشد.

بعبارتی دیگر گردشگری مبتنی بر طبیعت ، مسافرت به منظور کسب لذت از نواحی طبیعی دست نخورده و مشاهده نزدیک حیات وحش گیاهی و جانوری می باشد، اما در مقابل ، اکوتوریسم، نوعی گردشگری طبیعی با پیامد خفیف می باشد که در راستای پایداری گونه ها و زیستگاههای طبیعی هم به صورت مستقیم از طریق مشارکت در اقدامات و برنامه های حفاظتی و هم به طور غیر مستقیم از طریق ایجاد درآمد برای جوامع محلی و در نتیجه ایجاد انگیزه برای آنها در جهت حفاظت از میراثهای طبیعی فعالانه عمل می نماید.

در میان گزینه های مختلف نظام جهانی گردشگری ، اکوتوریسم با اهداف ماهوی آن یعنی حفاظت از محیط زیست، التزام به جوامع محلی و احترام به ویژگیهای فرهنگی جوامع میزبان از جمله گزینه های برنامه ریزی می باشد که دارای بیشترین سازگاری با مفهوم توسعه پایدار می باشد.

کارشناسان اکو توریسم را بهترین گزینه و راه حل برای حفظ طبیعت می دانند، چرا که اکوتوریسم با رعایت ضوابط و استانداردهای بین المللی از یک سو بستر بهره برداری مناسب از طبیعت را برای نسل حاضر فراهم میسازد و از سوی دیگر باعث افزایش آگاهی عمومی می گردد که نتیجه آن حفظ و نگهداری مناطق حفاظت شده برای نسل آتی است.


اکوتوریسم مسئله ای است که باید به دقت مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد . ولی آنچه که مهم است این است که اکوتوریسم به عنوان یک صنعت و یک منبع حفاظت از طبیعت که توام با درآمدزایی می باشد مطرح گردد .

منابع و مأخذ :


1- میرسنجری ، میرمهرداد ، « راهبرد اکوتوریسم برپایه توسعه پایدار ، مجله جنگل و مرتع ، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران ، شماره 71

2- « توسعه گردشگری یا توسعه فرهنگ گردشگری » ، سرمقاله ، مجله جنگل و مرتع ، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران ، شماره 71

3- نوروزی ، جابر ، « اکوتوریسم ، درمان دردهای صنعت گردشگری ایران » ، روزنامه جام جم ، سال هفتم ، شماره ؟ ، 1385

4- بابایی همتی ، روشن ، « اکوتوریسم ، استراتژی تحول اقتصادی در ماسوله ، روزنامه جام جم ، سال پنجم ، شماره 1371 ، 1383


1-

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%85

2-

http://www.frw.org.ir/frmArticle_fa- aspx?ID=273&CategoryID=215 3-

http://achilles.blogfa.com/post-36.aspx

4-

http://www.aftab.ir/business/tourism/ecotourism/world

5-

http://www.aftab.ir/business/tourism/ecotourism/world/index2.php2

6-

http://www.aftab.ir/business/tourism/ecotourism/iran

7-

http://www.aftab.ir/business/tourism/ecotourism/zone

8-

http://www.aftab.ir/business/tourism/ecotourism/zone/index2.php